Jef Faes in Retort

Afgelopen dinsdagavond stond in het teken van bijen. Jef Faes was de belangrijkste gast, hij is de kunstenaar wiens werk te zien op de expositie '9-keto-trans-2' in Retort Art Space, Amsterdam. 

Jef Faes gaat het om de vorm, de structuur van wat hij aantreft of zelf maakt.  Groot en klein, macrokosmos en microkosmos, alles heeft dezelfde structuur. Misschien kan de mens het ooit nog eens gebruiken wat ik doe, zo merkte hij op aan het slot van het diner. Want dat was de vorm waarin deze avond was gegoten.

Ook werden de gasten bijgepraat door de aanwezige imkers. Gerard van Merriënboer was een van hen. 

De vrouw die aan de lange tafel naast mij zat vroeg even aandacht voor haar engelen. Of we een paar minuten stilte in acht wilden nemen:  zodat alle aanwezigen hun aandacht konden richten op het probleem waarmee de bijen over de gehele wereld worden geconfronteerd. Het ontbreekt de bijen blijkbaar aan aandacht: van ons en van de engelen.

En dit is Rene Genet, de stadsimker van Amsterdam. Hij wist in hoog tempo veel te vertellen. 

Simon Delobel, curator van Verbeke Foundation was ook aanwezig. Deze stichting is in 2007 in het leven geroepen door het echtpaar Verbeke (Geert en Carla Verbeke Lens). De stichting beschikt niet alleen over een digitale ruimte (site) maar ook over een landgoed dat twaalf hectare natuurgebied beslaat. Op dit landgoed zijn de loodsen van het vroegere transportbedrijf van Geert Verbeke veranderd in expositieruimtes. 

Aan het eind van de avond werd The Colony vertoond. Een documentaire over bijentelers in de Verenigde Staten.

'If the bee disappeared off the surface of the globe then man would only have four years of life left.' Dit citaat wordt toegeschreven aan Einstein.

Links
Retort: http://www.retortartspace.nl//

Colony (2009), trailer van vertoonde documentarie: http://www.idfa.nl/nl/tags/project.aspx?id=3E041845-5C3A-4162-89A8-0D9DB37E3AF8

Verbeke Foudation: http://www.verbekefoundation.com/

Imkers:http://imkers.blogspot.com/
http://imkers.blogspot.com/2011/08/beetje-ingewikkeld-maar-wel-interessant.html

Abdij Koningshoeven, Berkel-Enschot (1)

Hein Zahrnt heeft in 1966 een boek gepubliceerd met de titel Die Sache mit Gott. In dit boek geeft hij een overzicht van de belangrijkste protestante theologieën van de twintigste eeuw, de eeuw waarin ik ben opgegroeid. Op bladzij vijfentwintig citeert hij Römerbrief van Karl Barth en dat epistel sloeg in 1919 (en de bewerking daarvan in 1922) in als een bom: 

Gott, die reine Grenze und der reine Anfang alles dessen, was wir sind, haben und tun, in unendlichen qualitativem Unterschied dem Menschen und allem Menschlichen gegenüberstehend, nie und nimmer identisch mit dem, was wir Gott nennen, als Gott erleben, ahnen und anbeten, das unbedingte Halt! gegenüber aller menschlichen Unruhe und das unbedingte Vorwärts! gegenüber aller menschlichen Ruhe, das Ja in unserm Nein und das Nein in Unserm Ja, der Erste und der Letzte und als solcher der Unbekannte, nie und nimmer aber eine Grösze under andern in der uns bekannten Mitte, Gott der Herr, der Schöpfer und Erlöser – das ist der lebendige Gott!

Wat een zin, wat een retoriek, wat een passie om God zo te definiëren maar wat een schoonheid schuilt er in deze onrustige zin. Je ziet het voor je. Barth zit achter zijn bureau en schrijft. Hij peinst. Kijkt naar buiten. Kierkegaard en Hegel zijn nooit ver weg. Maar hij zit hier, in zijn pastorie in een plattelandsgemeente: in Safenwil, een industriedorp in Aargau (Zwitserland). Hij denkt na over wat hij wil zeggen tegen zijn gemeente, hij is immers predikant.  

Wat hij tot dusver, vanaf de preekstoel, heeft verkondigd slaat niet aan. Het zit hem dwars. Hij denkt erover na. Het wroet in hem, het keert hem binnnestebuiten. En dan gebeurt het: een vonk en alles staat in brand: God is geen mens, God is alles wat de mens niet is. God gaat niet schuil in het bewustzijn van de mens, God staat tegenover de mens.  Barth is het niet te doen om het juiste verstaan van het woord van God. Hoe je dat doet is voor hem niet belangrijk, integendeel, Barth gaat het er om hoe je dit kunt doen. Kan het überhaupt? 

Het mooie aan Barth is dat deze problematiek is ontstaan uit de praktijk van het preken. Hij bereikt zijn parochieleden niet. Ze gaan op een zonnige zondagmiddag liever wandelen dan naar zijn preek luisteren. En geef ze eens ongelijk, pruttelt Barth. Want ik breng er eigenlijk helemaal niets van terecht. Als ik het beter zou doen, zouden ze wel komen luisteren. Onmacht als drijfveer, er zijn mindere redenen geweest om iets groots te presteren.

Daar doet dit licht, met al zijn expressieve kracht binnen de veilige kloostermuren van Abdij Koningshoeven, me aan denken.

Blijf!

Hier moest ik even naar kijken voordat tot me doordrong wat het voorstelde. Je zou er een gezin in kunnen zien, in deze kluwen die uit mensen bestaat. Ze staan dicht opeen, ze omarmen elkaar, ze laten elkaar niet los. Het werk van Van Herwaarden gaat over het interpreteren van menselijk gedrag. Onze maatschappij lijkt los zand, wat relaties betreft, maar de sociale media hebben die visie toch enigszins gecorrigeerd. Denk maar aan de spontane zoektocht naar Thio in Amsterdam. Mensen kunnen nog steeds een eenheid vormen, voor langere of kortere duur. En de kern van de samenleving blijkt nog steeds het gezin te zijn. Maar die (familie)banden hebben ook een keerzijde en vooral die keerzijde beklemtoont Van Herwaarden in haar werk: relaties hebben twee gezichten. Dat geldt voor familieleden, vrienden maar ook voor collega’s of sportgenoten. Op welk moment gaat heldenverering over in schaamteloos toeeigenen? Wanneer gaat genegenheid over in onderdrukking? Liefde en adoratie kun je analyseren door gedrag te bestuderen want liefde is – net als God, natuur en identiteit (het Ik) – een lastig fenomeen. Emoties zijn ons allen bekend maar hoe bestudeer je emoties?
  

Op de achtergrond zie je de uitvergrote projectie van een van haar werken. Het imponeert. Misschien is dat wel de volgende stap in haar werk, dat Van Herwaarden op groter formaat gaat werken. Op deze opname zie je trouwens erg goed dat de figuren uit een stuk papier zijn gevormd. De materie waaruit de figuren bestaan is gelijk. En de touwen die je ziet – het zijn in werkelijkheid dunne draadjes – zijn de leidingen naar boven. Ze hangen er nu slap bij maar daar kan verandering in komen. Je kunt ze interpreteren als de motieven en de impulsen waardoor de personages in het leven worden geleid. Je zou van leidraad kunnen spreken, maar dan in het meervoud.

Hoe vaak heeft Caren van Herwaarden het al niet getekend, die kring van mensen, vaak van bovenaf gezien. Nu zie ik het letterlijk voor me. De dame in het blauw is lang aan het woord, ze heeft heel wat te vertellen. Ik ben altijd meer geïnteresseerd in wat mensen doen dan wat ze zeggen. Dat zegt vaak meer.  Het valt me op hoeveel mensen hun armen over elkaar hebben geslagen. Ook de leeftijd van het publiek springt in het oog: nagenoeg allen zijn de vijfenveertig gepasseerd, zo niet de vijftig. Het publiek is wit en dat valt me waarschijnlijk op omdat ik zelf in de Bijlmer woon.

Voordat iedereen de galerie binnen komt, neem ik alvast een kijkje. Mooi werk, compacter lijkt het te worden, urgenter. De lichamen zijn vaak donkerder, intenser, dreigender misschien wel: de lading is zwaarder. Soms is de verstrengeling verstikkend. Ook de nieuwste werken van Van Herwaarden zijn nog steeds getekend, gewassen zelfs. Een mooie uitdrukking in dit verband.

Deze dame nipt aan haar glas. Ze is opgenomen in de voorstelling van het spiegelende glas. Alleen zichtbaar onder een bepaalde hoek.

Blijf! is de titel van de catalogus van Caren van Herwaarden.  Deze catalogus is op zondag 20 maart gepresenteerd in museum De Pont in Tilburg. Het is een prachtig boekwerk geworden. Geheel in de geest van Van Herwaarden: ze heeft er zelf veel aandacht aan besteed (soms tot wanhoop van de vormgever). Ook de fotografie laat niets te wensen over: perfect. 

Toch mis ik iets: het overzicht. Ik zou graag een overzicht willen zien van het werk dat Van Herwaarden tot nu toe heeft gemaakt. Met behulp daarvan zou je haar ontwikkeling als kunstenaar kunnen volgen. Wellicht moet ik nog even geduld oefenen. Voorlopig moet ik het doen met haar website.

Link
Caren van Herwaarden
Studio van Dusseldorp

Museum de Pont

Bert Jacobs - Local Hero in CBK Zuidoost

Druppels, druipers, strepen, vlekken, vegen, slingers: de losse toets van Bert Jacobs leent zich uitstekend voor expressieve uitingen. Wat we zien is verf, vooral verf en dan pas afbeelding. Of is het eerst de expressieve kracht van de afbeelding die we opmerken, dan de verf op het doek en dan – nagenoeg met de blik naar binnen gericht – even een pauze: het zoeken naar verbanden en betekenissen?

Zijn vluchtige toets is de constante, zijn onderwerpen variëren: van een macabere dans tot een pakezel, een boom vol geslachte kippen en opvallend mooie portretten van gehavende mannen.

Dans Macabre (Zonder titel, 2010): de dansavond is uitgedraaid op een drama met dodelijke gevolgen, de winnaars weten niet van ophouden, het enige jurylid dat nog in leven is, houdt het paar nauwlettend in de gaten want er moet altijd een getuige zijn. Op de vloer van liggen verfrommelde gewaden, sporen van overrompeling. De nummers spreken voor zich. Rode spetters wijzen op een dramatisch verloop van de wedstrijd. Wie de overlevenden op dit Wagneriaanse bal zijn hoeven we ons niet af te vragen. Ze zijn de hoofdpersonen op dit doek.

De twee kleinere doeken (2010) –  het lijken portretten – maken echt indruk, niet zozeer vanwege het bescheiden formaat (50 x 60 cm) maar omdat beide zo suggestief zijn. Je moet gissen naar wat zich hier afspeelt maar geweld is niet ver. Het lijkt alsof het zich nog steeds afspeelt, alsof de film even is stopgezet. Stills dus, maar dan synchroon met de werkelijkheid.

Bert Jacobs, geboren in 1983 is een hardwerkende schilder die zo te zien schildert in de traditie van de zogenaamde Tilburgse school (Ronald Zuurmond, Reinoud van Vught, Marc Mulders) en van grote Britse schilders als Frank Auerbach, Francis Bacon en Lucian Freud: expressief dus. Dat concludeer ik uit zijn manier van schilderen, want tijdens de opening heb ik hem nauwelijks gesproken. Wel heb ik een tijdlang met zijn ouders gepraat en van hen hoorde ik Bert al vanaf zijn vroege jeugd bezig is geweest met kunst. Zijn moeder heeft al de tekeningen uit zijn jeugd bewaard.

Jeroen Beker, voorzitter van Stichting Open Ateliers Zuidoost, heeft de expositie op vijftien januari geopend. Dat deed hij met verve.

52.3245140°N, 4.9601943°E // EN DE AARDKLOOT:

zo heeft Bert Jacobs de expositie genoemd.

Nb

De foto's van de hier afgebeelde schilderijen zijn uitsnedes van een grotere schilderijen.

links

Bert Jacobs 

CBK Zuidoost

Tussen

Tussen speelt zich voornamelijk af in het donker. Aan het begin van de voorstelling is alles onscherp, traag en zwaar. Een kluwen lichamen? Het vlot van de Medusa van Gérôme Géricault? De Schatten van  Satan van Jean Delville?  De uitgebalanceerde belichting houdt je lang in onzekerheid. Je wilt dat alles helder wordt maar tegelijkertijd wil je dat deze slepende voorstelling doorgaat, deze beweging die tot niets leidt, die de leden van de groep aan elkaar klit als een primordale meute. Zal er iemand opstaan uit deze groep, zal iemand zich ooit kunnen losmaken van deze bewegende slangenkuil?

Tijdens een eerste poging maakt de man met kaal geschoren hoofd, gekleed in bleekgroen gewaad, zich los (een mooie rol van Kenzo Kusuda). Een van de vrouwen volgt hem, ze sleept zich over de grond naar hem toe. Met zijn rechterhand grijpt hij in haar mond en houdt haar zo in bedwang. 

De scheiding gaat gepaard met afkickverschijnselen. Een onophoudelijk beven geselt hun lichamen: de groep trilt.  Deze scene roept bij enkele toeschouwers de onbedaarlijke neiging op om te gaan lachen. Maar om zoiets lach je niet. Die impliciete gedragscode creëert een geweldige spanning. De vrouw rechts voor mij kan zich nauwelijks inhouden. Haar onderdrukte manier van giechelen kunnen ook andere aanwezigen moeilijk weerstaan. Nog even en ik barst zelf in lachen uit: schaamte weerhoudt mij, op het nippertje.

Er wordt geen woord gezegd tijdens de voorstelling, al doet de groep een poging zich kenbaar te maken, ze stoten ongearticuleerde klanken uit.  Wat je hoort is de echo van netwerkers op feesten en recepties. Wellicht probeert Schweigman te visualeren wat  Mallarmé ooit zo onder woorden heeft gebracht, in een heel andere context: Donner un sens plus pur aux mots de la tribu (de groep zoekt naar zuiverheid, naar opgaan in en afscheiden van de groep en misschien wel naar een taal die nog niet bestaat).

Als de leden tenslotte aan de dwingende greep van de groep  ontsnappen, staan ze op en kijken ze het publiek recht in de ogen. Het zijn mensen geworden: vier vrouwen en drie mannen. Ze lijken gekwetst. In hun blikken lees je vooral verwijt. Het publiek voelt zich schuldig. Van het zenuwachtige gegiechel is niets meer te bekennen. Beklemming heerst alom. Tijdens de ogenblikken van volslagen duisternis – een seconde of vijf schat ik – begeven een paar spelers zich in het publiek. Het meisje in  blauw  satijn legt zich tenslotte te ruste op de knieën van de toeschouwers die voor mij zitten. Nog even en Ophelia is niet meer.

Het is een suggestieve voorstelling: telkens als het licht na een paar tellen is gedoofd, blijven de beelden van de gestalten op het toneel nog even op je netvlies hangen. De beelden veranderen langzaam van kleur maar voordat het amorfe grijs overgaat in volslagen duisternis, staan er weer mensen van vlees en bloed op het toneel. Het ontregelende staccato van stilte en geluid, van licht én afwezigheid van licht begint opnieuw. Overal bespeur je ritmes: in ademhaling, beweging, licht en geluid maar vooral in intensiteit. Er wordt voortdurend strijd geleverd. Maar de vraag of er iets wordt geboren of iets afsterft wordt niet beantwoord.  Het zijn retorische vragen, verpakt in filmische visualisaties.  Tegenwoordig noemen we dat een performance.

Info

• Tussen is een productie van Boukje Schweigman. 
• Gezien in Frascati, Amsterdam. Met een sterke rol van Kenzo Kusuda. 
• Donner un sens plus pur aux mots de la tribu: dit citaat komt uit Au Tombeau d'Edgar Poe van Stéphane Mallarmé: 1875
• Het vlot van de Medusa van Géricault: 1818 
• De Schatten van  Satan: 1895
• Jean Delville: 1867 -1953

link
http://boukjeschweigman.nl/

Caren van Herwaarden in AMC

De mensfiguren in het werk van Caren van Herwaarden maken zich steeds vaker los van de ondergrond van papier. Vooral als je het werk zo fotografeert dat de weerspiegeling in het glas van de vitrines een eigen leven gaat leiden.

Links

Brummelkamp Galerie
Caren van Herwaarden

Iconen

Haar schilderijen zijn gemaakt naar modellen van kinderen. Ze dragen een doornenkroon, een sluier of ze zijn geblinddoekt. Of hun ogen zijn voorzien van een apart laagje verf - een schelpje - waardoor het staren wordt beklemtoond. Of het gebit is geen gebit maar decoratie: niet eten maar showen is belangrijk. Een beugel als statement. Waarom kinderen, vraag ik haar? Hun gezichten zijn nog niet getekend, antwoordt ze. Leeftijd als onschuld.

Katinka Lampe signeert haar catalogus voor Gelske (die vandaag 51 is geworden). Dat lijkt me een mooi cadeau. Het huidige werk van Lampe doet denken aan dat van Kikki Lamers. Ze hebben beiden gestudeerd aan de Sint Joost in Den Bosch (officieel de Koninklijke Akademie voor Kunst en Vormgeving).

Dit is werk van Ruud van Empel. Ook hij gebruikt kinderhoofden als icoon, maar in een heel andere setting. Zijn techniek bestaat uit het fotograferen van modellen en het bewerken van de opnames (landschappen, close-ups en portretten). Over picturalisme gesproken. Daarvoor moet je nu in het Rembrandthuis zijn: In atmosferisch licht.

Bij Gabriel Rolt hangt nu werk van Dawn Mellor. Het thema (vermeende onschuld van een icoon) is verwant aan dat van Lampe maar het uitgangspunt is tegenovergesteld. Het schetsmatige portret van Scarlett Johansson bijvoorbeeld is een toonbeeld van geschondenheid: Each painting isolates the actress in the canvas, with its iconic figure subjected to warped symbolism, acts of violence and physical mutation. Zo vat Gabriel Rolt het thema samen in het persbericht. Iconoclasme op canvas.

Links
http://www.ronmandos.nl/exhibition/current
http://web.ruudvanempel.nl/home.html
http://www.gabrielrolt.com/exhibitions.aspx
In atmosferisch licht