Drawing lines - Connecting stories

Ik las onderstaande tekst van Patricia Kaersenhout en dacht aan wat Caren van Herwaarden ooit heeft geschreven. Beide vrouwen zijn kunstenaar, ze verschillen in komaf en leeftijd. Ze maken heel verschillend werk. Kaersenhout is als kind van Surinaamse ouders opgegroeid in Den Helder (de rest van de straat was wit). Caren Herwaarden is opgegroeid in Tilburg en zij is wit. Kaersenhout stelt haar ontwikkeling als kunstenaaar centraal: ontwikkeling is haar stijl zou je kunnen zeggen. Van Herwaarden bestudeert de mens als naaste én als deel van de groep of van de massa.

Dit schrijft Patricia Kaersenhout:
'Hier bestaat alleen in relatie tot daar.
Als kind dacht ik dat de sterren aan de hemel gaten in de lucht waren, waardoor het licht van een andere wereld scheen. Ik fantaseerde dat er duizenden ogen door die gaten naar mij keken.
’s Nachts wanneer iedereen in huis sliep stond ik zachtjes op en verkleedde me. Ik speelde stille toneelstukjes waarin ik alle rollen had en al die tijd was ik mij ervan bewust dat ik bekeken werd, maar ik deed net alsof ik het niet doorhad.
Zo fietste ik ook overdag over straat. Wetende dat duizenden ogen vanuit de lucht mij bekeken en iedere handeling die ik deed nauwlettend in de gaten hielden. Ik vond het een prettig gevoel om bekeken te worden door die andere wereld. Het maakte dat ik me speciaal voelde, anders dan anderen, want het was een geheim dat alleen ik deelde met die andere wereld.'
Zij geeft er deze verklaring aan:
'In werkelijkheid waren het de ogen van de mensen om ons heen, waarvoor wij vreemdelingen waren, anders dan de rest in de Nederlandse straat waar wij woonden. Ik prijs mezelf gelukkig met mijn kinderlijke fantasie.'

En dit schrijft Caren van Herwaarden:
'Ik herinner me nog goed hoe het voelde om als kind het idee te hebben dat God mij vanuit de hemel gadesloeg. Ik voelde me meer begeleid dan bespied door die blik (behalve als ik iets deed dat niet mocht). Ik vond het een geruststellend idee dat ik niet alleen was. Ik had een manier om na te gaan of Hij nog wel oplette: ik volgde Zijn blik en zag mezelf en de andere kinderen.'
En ze vervolgt:
'Ik kijk nog altijd zo, via een soort satelliet eigenlijk. Dan vraag ik me af wat een god zou zien, of een vogel. In ieder geval een Hoog Oog. Het lijkt een rare tic maar het is voor mij een manier om verbanden te zien. Om te weten waar ik sta ten opzichte van de anderen, om mezelf te kunnen plaatsen, te relativeren.
Door dit vogelvluchtperspectief zie ik mensen in veelvoud, de bewegingen die ze maken vormen patronen. Het zijn vooral menselijke gedachten, angsten of driften die mij de aanzet voor zulke vormen geven. De vorm die tot stand komt gedraagt zich als één lichaam met een eigen choreografie.'

Duizenden ogen houden de kleine Patricia (1966) in de gaten, het Hoge Oog van de kleine Caren (1961) doet precies hetzelfde. Kaersenhout noemt het een geheim, Van Herwaarden een rare tic. Kaersenhout vond het een prettig gevoel om bekeken te worden en Herwaarden vond het geruststellend dat ze niet alleen was. Hier bestaat alleen in relatie tot daar, schrijft Kaersenhout, Van Herwaarden heeft de tic nodig om zichzelf te kunnen plaatsen.
Kaersenhout speelde als kind toneelstukjes en Van Herwaarden herkent op deze manier nog steeds patronen of vormen. Ze noemt het choreografie.
Het gaat mij vooral om de overeenkomsten. Van Herwaarden heeft het over God, dat aspect laat Kaersenhout geheel buiten beschouwing.

Info
Shoot for the moon. Even is you miss, you’ll land amond the stars.
door Patricia Kaersenhout. Amsterdam 2009
Wakaman, drawing lines - connecting dots
Contemporary Art, Suriname
Pagina 107

Vlek wordt Mens
door Caren van Herwaarden
De uitgave is mogelijk gemaakt door het Stedelijk Museum Roermond ter gelegenheid van de expositie ‘Het lichaam draagt’
2004
Pagina 07, 08

Links
http://www.kaersenhout.com/
http://www.cvanherwaarden.nl/

Vorm

Nee, liever in het Nederlands, zegt ze met een onmiskenbaar accent. Ik had haar graag in het Duits over haar eigen werk horen vertellen, maar zij beslist anders. Charlotte Mumm maakt bijzonder werk. Ze bestudeert de tweedimensionale vorm van dier of mens waarbij ze vaak een geometrisch element toevoegt.

Je zou het een extensie kunnen noemen. Toeval speelt een grote rol, vertelt Mumm. De tekeningen hangen als bescheiden ornamentjes aan de muur. Aanvankelijk zag ik er iets anekdotisch in, maar daar kwam ik al snel op terug. Het gaat om vorm als eerste aanzet tot metamorfose.

In deze tekening krijgt verwondering op meer manieren vorm. De centaur verbaast zich over de bulten of schubben op zijn eigen rug. Bovenop zijn hoofd zie je een rood driehoekje dat je kunt opvatten als een formele kanttekening bij die verwondering. Daarover kan de centaur zich niet verwonderen want hij kan dat driehoekje niet zien (behalve in een spiegelend oppervlak).
De vraag die zich opdringt is natuurlijk of hij zich überhaupt verbaast over zijn eigen hoedanigheid.

Vooral dit vogeltje zet je op het verkeerde been. Het oogt onschuldig, op het kitscherige af maar dat ligt aan de kleuren, de ronde vormen en het takje waarop beide voorwerpen rusten.
Wat nemen wij in eerste instantie waar?
De kleuren, de vormen, een vogeltje, een takje?
Dat soort vragen roept deze tekening op.

Thuisgekomen vraag ik me af of de ondergrond die ze heeft gebruikt een bierviltje is. Dat moet ik haar nog even vragen.

Ze maakt ook driedimensionaal werk dat al even intrigerend is als bovengenoemd werk. Dit is er een voorbeeld van.

Info

• Charlotte Mumm heeft nog geen website maar er wordt aan gewerkt.
• Zie: Charlotte Mumm

Ladder

Paula dos Santos en José Estevao willen zich met deze installatie in hun atelier in Kruitberg blijkbaar onttrekken aan de zwaartekracht. Daarbij roepen ze Friedrich Nietzsche en Ludwig Wittgenstein te hulp. Wellicht dat deze filosofen onze gezichtspunten kunnen verhelderen.
Ze zijn als elkaars tegenpolen te beschouwen. Wittgenstein analyseert taal tot op het bot, Nietzsche dompelt je onder in een orgie van retorische hoogstandjes.

Wittgenstein beschouwde zijn meest beroemd geworden geschrift als een ladder die je na lezing kunt wegdoen. De Tractatus als therapie. De zeven uitgangspunten zijn op Wikipedia te vinden. Ze zijn hoogst verleidelijk, vooral vanwege hun beknoptheid. De laatste is de meest bekende: Waar men niet over spreken kan, daarover moet men zwijgen. Wellicht dat beide kunstenaars hierop doelen.

In Also sprach Zarathustra heeft Friedrich Nietzsche het ook over treden (Stufen), maar dan als een middel om geestelijk hogerop te komen. Übermensch heeft een kwalijke klank gekregen maar zijn idee was dat de mens zich permanent zou moeten ontwikkelen, zodat hij het hoogste zou bereiken wat hij überhaupt bereiken kan. Daar is op zich niets mis mee. Integendeel zou ik zeggen.
Von allem Geschriebenen liebe ich nur das, was einer mit seinem Blute schreibt. Schreibe mit Blut: und du wirst erfahren. dass Blut Geist ist. De eerste zin uit Vom Lesen und Schreiben van Die Reden Zarathustras. Welke schrijver schrijft er nog dergelijk proza? De enige die in de buurt komt is natuurlijk Peter Sloterdijk.

Of een laddertje van boomstammetjes het geëigende middel is, kun je je wel afvragen. Het stukje pvc is bijvoorbeeld heel wat minder opvallend dan het prikkeldraad dat om de ladder is gedrapeerd, maar juist dat detail lijkt op improvisatie te wijzen. Het prikkeldraad is echter toegevoegd als een extra belemmering om het doel te bereiken: schone handen houd je zeker niet (het bloed van Nietzsche).

Ik moet ook aan de ladder van Thomas denken, de viriele glazenwasser uit De Ondraaglijke Lichtheid van het Bestaan (1984) van Milan Kundera en de metaforen stapelen zich op tot een heuse Jacobsladder.

De anticlimax in de goede zin van het woord. Dit laddertje was het afgelopen weekend te koop bij K, de mini-supermarkt in Echtenstein. Het is niet door Bert Jacobs gemaakt maar door een van zijn leveranciers.

Info

• Het Heilige Moeten, een biografie van Ray Monk is zeer de moeite waard. Uitgegeven in 1990 en het jaar daarop al door Ronald Jonkers in het Nederlands vertaald.

• Deze prachtige foto van Nietzsche is een van de zestien foto's die gemaakt zijn door de kunstenaar Hans Olde toen hij van juni tot augustus in 1899 in Weimar.verbleef om er portretten van Nietzsche te maken. Uiteraard onder het toeziend oog van mevrouw Forster, de zuster van Nietzsche. Let ook even op het blokpatroon in de leuning van de stoel waarop Nietzsche zit: het lijkt op een laddertje.

De Kunst van het Verpakken (3)

Wat een fantastisch idee van Bert Jacobs om een mini-supermarkt op te zetten tijdens de OA-weekeinden in Amsterdam Zuidoost, locatie Echtenstein. De winkel heet kortweg K. Je kunt er bijzondere dingen kopen, dus niet alleen bekijken. Ik heb gauw even tien euro geleend van Manuel want ik had niets bij me.

Wat ik gekocht heb:
1) These Boots Are Made For Walking voor € 0,29
2) Oorlogskleedje van € 4,99 voor € 0,89
3) Een foto van een schone blonde (Rara?) van € 2,19 voor € 1,49
4) Fashion Starterskit II van € 4,99 voor € 1,49
5) Het duurste artikel: Vijf Stukjes Liesje voor € 10, - voor € 5, -
6) Ritje Tegen Gunstige Prijs voor € 0,79
Totaal € 9,95

De auto - Ritje Tegen Gunstige Prijs - heb ik aan Paula dos Santos gegeven.
Die kan ze goed gebruiken want ze had er geen.
K gaat voor Kwaliteit, dat is duidelijk. Daar wil ik wel reclame voor maken.
Links
http://www.oar09.nl/promo/

Exit Boesner Galerie

Dit is de laatste foto die ik tijdens de eerste en laatste opening van de Boesner Galerie heb gemaakt. Sinds veertien dagen bestaat Boesner Amsterdam niet meer. Het kon blijkbaar niet uit . Ook al heeft de sluiting van deze vestiging niets met de huidige financiële recessie te maken. Zo is mij verzekerd. De expositie van Anton Dijkgraaf heet Wag your tail, die van Sylvia Keppel Solace of Nature, zeer toepasselijke titels voor een ruimte die straks voor andere doeleinden wordt gebruikt.

De man die links op deze foto staat is Percy. Hij kwam naast me staan toen ik foto's maakte van de lege winkelruimte. We raakten aan de praat. Hij vertelde hoe hij op deze expostie verzeild was geraakt en daarbij liet hij per abuis de naam van Ruud Krikke vallen. Hij bedoelde iemand anders. Die ander interesseerde me niet zoveel maar Ruud wel.
De familie Krikke ken ik nog uit de periode dat ik als kind in Holtenbroek woonde. Holtenbroek was een gloednieuwe wijk die eind vijftiger jaren in Zwolle uit grond is gestampt. Eind jaren tachtig heb ik Ruud nog een keer in Amsterdam ontmoet, toen zat hij al in de sociale advocatuur. Daar kent Percy hem dus van.
Ik vertelde hem over Six Degrees of Separation, een film van Fred Schepisi uit 1993 waarin Will Smith (popartiest en filmacteur) een prachtige rol speelt als intrigant Paul. Verbale hoogstandjes en schitterende dialogen larderen deze film die je nooit meer vergeet. En je vergeeft Will Smith al zijn andere, vaak flauwe rollen. De titel is ontleend aan de theorie dat iedereen op aarde niet verder van elkaar verwijderd is dan zes netwerken (zes gradaties van scheiding). En dat naar aanleiding van een verspreking.

Dit is mevrouw T. Vreugdenhil. Haar heb ik voor het mooiste werk van Anton Dijkgraaf gefotografeerd. Ook zij schildert. Wel heel anders hoor!, voegt ze eraan toe. Ze heft het glas op het werk van Anton.

Rise Above

Chaim Ohren en Walter Bosman waren eigenlijk van plan om veertien mensfiguren te maken: figuren kneden, rubberen mallen maken en ze dan volgieten met gips. Maar toen het eerste hoofd klaar was en in een van de witte bakken stond, kwamen ze tot de ontdekking dat een hoofd veel meer uitdrukte dan een heel lichaam.

THE ACTION OR FACT OF TRANSCENDING, SURMOUNTING, RISING ABOVE . . .

De cap van Bosman en de baret van Ohren zijn net zichtbaar in de witte bakken, naar de hoofden moet je raden als je ervoor staat. Die zijn ook niet echt mooi afgewerkt: ze verkeren in statu nascendi. Rise Above gaat over grenzen verkennen en daarboven uitstijgen.

Dit project is een aanzet tot wat het zou kunnen worden, want beide kunstenaars zijn ervan overtuigd dat Rise Above meer potentie heeft: het zou in een museale omgeving beter tot zijn recht komen.

Chaim Ohren

Walter Bosman

Link
http://www.openatelierszuidoost.nl/nieuws.html#artistes_sans_frontieres

Diogenes

Detail: Portret van Diogenes van Sinope (404 - 323), zittend in zijn ton. Het lampje waarmee hij naar mensen zocht is zijn vaste attribuut. Net als Sokrates was ook hij een zoekende en hardop denkende (straat)filosoof. Deze filosofen zijn inmiddels uitgestorven.

John William Waterhouse (1849 - 1917) moet het vooral hebben van anekdotes, van sfeer en bij nader inzien van vorm. De ronde vorm wordt een aantal keren herhaald: in de parasol bijvoorbeeld (detail).

En in het patroon van de japon die deze vrouw draagt (tig-keer). Aanvankelijk dacht ik dat ze iets in haar hand hield.
Diogenes, geschilderd in 1882, kunt u in het Groninger Museum bewonderen, maar dan moet u snel zijn want de tentoonstelling is bijna ten einde (3 mei is de laatste dag).

Hamydryad hangt er ook. Een dryade is een boomnimf in de Griekse mythologie die wel lang kon leven maar niet onsterfelijk was zoals Zeus of Apollon. Als de eik sterft, sterft de boomnimf ook. Deze boomnimf wordt uit haar veilige omgeving gelokt door een panfluit. Pan is de god van het bos, van de natuur (zoals wij haar graag zien). Zijn geluiden brengen paniek voort (zegt de stem van de audiofoon).
Dit schilderij, geschilderd in 1893, doet me denken aan twee recente werken (2007) van Juul Kraijer. Ze waren onlangs te zien in het Cobra Museum in Amstelveen. Bij Kraijer is de metamorfose van boom naar vrouw vollediger dan bij Waterhouse.
Bij de negentiende-eeuwse schilder zie je een vrouw die uit een boom stapt, in de werken van Kraijer is dat niet het geval: vrouw en boom (of man en boom) zijn een. Ook bij Juul Kraijer is er sprake van mysterie en lot (destiny), maar subtieler, aarzelender: geheel in overeenkomst met haar tekeningen in houtskool of pastel. Haar werk laat ook veel meer te raden over: minder is meer.
Link: Betoverd door Vrouwen